ઘાણીનું સીંગતેલ એટલે શું?
ઘાણી એટલે તેલ પીલવાનું સાધન: મોટા ખાંડણિયામાં ફરતું મુસળ. મગફળીના દાણા એમાં ધીમે ધીમે પિલાય અને તેલ છૂટું પડે. એ રીતે કાઢેલું તેલ એટલે ઘાણીનું સીંગતેલ. ઘણા લોકો એને અંગ્રેજી અક્ષરોમાં ghani nu singtel કે lakdi ghani singtel તરીકે શોધે છે. વાત એક જ છે.
આજે બે જાતની ઘાણી ચાલે છે:
લાકડાની ઘાણી (લાકડી ઘાણી)
ખાંડણિયો અને મુસળ લાકડાનાં. લાકડું ગરમી ઓછી પકડે અને ઘાણી ધીમે ફરે, એટલે તાપમાન 35°C ની નીચે રહે. તેલ ઓછું નીકળે અને સમય વધારે લાગે, પણ મગફળીની સુગંધ અને રંગ તેલમાં રહે.
સ્ટીલનું એક્સપેલર
સ્ટીલનો સ્ક્રૂ ઝડપથી દાણા દબાવે, અને ઘર્ષણથી તાપમાન 90°C ની ઉપર જાય. તેલ વધારે અને ઝડપથી નીકળે એટલે સસ્તું પડે. આવા તેલ પર પણ ઘણી વાર "ઘાણીનું" કે "કાચી ઘાણી" લખેલું હોય છે.
લાકડાની ઘાણી, કાચી ઘાણી અને રિફાઈન્ડ તેલ — ફરક
કાચી ઘાણી એટલે બહારથી ગરમી આપ્યા વગર પીલેલું તેલ. પણ ડબ્બા પર “કાચી ઘાણી” લખવા માટે લાકડાની ઘાણી કે ચોક્કસ તાપમાનની કોઈ શરત નથી. ફરક રીતમાં છે:
| વિગત | લાકડાની ઘાણી | સ્ટીલનું એક્સપેલર | રિફાઈન્ડ તેલ |
|---|---|---|---|
| પીલવાની રીત | લાકડાનું મુસળ, ધીમે ધીમે | સ્ટીલનો સ્ક્રૂ, ઝડપથી | એક્સપેલર પછી રસાયણથી શુદ્ધિકરણ |
| તાપમાન | 35°C ની નીચે | 90°C ની ઉપર | 90–300°C |
| રિફાઈનિંગ | નહીં | ઘણી વાર ફિલ્ટર કરેલું | હેક્સેન, બ્લીચિંગ, ડિઓડરાઈઝિંગ |
| કાંપ | તળિયે કુદરતી કાંપ | ઓછો અથવા નહીં | નહીં |
| સુગંધ | શેકેલી મગફળી જેવી | હળવી | લગભગ નહીં |
“શુદ્ધ” સીંગતેલ એટલે શું?
ડબ્બા પર “શુદ્ધ” લખવું સહેલું છે. અમારી નજરે શુદ્ધ સીંગતેલ એટલે: એક જ જાતની મગફળી, બીજું કોઈ તેલ ભેળવ્યું નહીં, ગરમી કે રસાયણથી રિફાઈન કર્યું નહીં, ફિલ્ટર કરીને કંઈ કાઢ્યું નહીં, અને કોઈ પ્રિઝર્વેટિવ ઉમેર્યું નહીં. ટૂંકમાં, કંઈ ઉમેર્યું નહીં અને કંઈ કાઢ્યું નહીં.
“શુદ્ધ” અને “ઓર્ગેનિક” એક વાત નથી. ઓર્ગેનિક એ ખેતીની રીત છે અને એનું પ્રમાણપત્ર જોઈએ. ઓર્ગેનિક અને શુદ્ધ સીંગતેલનો ફરક અહીં વાંચો.
સાચું ઘાણીનું સીંગતેલ ઓળખવાની 6 નિશાની
સુગંધ
ડબ્બો ખોલતાં જ શેકેલી મગફળીની સુગંધ આવે. રિફાઈન્ડ તેલમાં લગભગ કોઈ સુગંધ નથી હોતી, કારણ કે ડિઓડરાઈઝિંગમાં એ કાઢી નાખવામાં આવે છે.
રંગ
ઘેરો સોનેરી અને થોડો ધૂંધળો. એકદમ પાણી જેવું ચોખ્ખું તેલ મોટાભાગે ફિલ્ટર કે રિફાઈન થયેલું હોય.
કાંપ
ફિલ્ટર ન કરેલા ઘાણીના તેલમાં તળિયે કુદરતી કાંપ બેસે. એ ખામી નથી, એમાંથી કંઈ કાઢ્યું નથી એની નિશાની છે.
ઘાણીની તારીખ અને બેચ નંબર
ડબ્બા પર તેલ ક્યારે પીલાયું એની તારીખ હોવી જોઈએ. પ્રિઝર્વેટિવ વગરનું તેલ મર્યાદિત સમય જ ટકે, એટલે તારીખ જરૂરી છે.
FSSAI લાઇસન્સ નંબર
ખાદ્ય તેલના દરેક ડબ્બા પર 14 આંકડાનો FSSAI લાઇસન્સ નંબર છાપેલો હોવો જોઈએ. નંબર ન હોય તો એ ડબ્બો ન લેવો.
બનાવનારને ત્રણ સવાલ
ઘાણી લાકડાની છે કે સ્ટીલની? પીલતી વખતે તાપમાન કેટલું રહે? મગફળી કઈ જાતની અને ક્યાંની? સાચી ઘાણીવાળા આ ત્રણે સવાલના જવાબ સીધા આપી શકે.
ભૂરસનું સીંગતેલ કઈ રીતે બને છે
ભૂરસ અલિયાબાડા, જામનગરમાં દાદા-દાદીના સમયની જેમ, લાકડાની ઘાણીમાં, કેમિકલ વગર પીલાય છે. મગફળી કાઠિયાવાડી G20 જાતની, ઉત્તર સૌરાષ્ટ્રના એગ્રો ઝોન VI ની, જામનગર જિલ્લાના ખેડૂતો પાસેથી સીધી. આ મગફળીમાં 57 થી 60% ઓલિક એસિડ હોય છે. તાપમાન 35°C ની નીચે રહે છે; તેલ રિફાઈન થતું નથી, ફિલ્ટર થતું નથી અને એમાં કોઈ પ્રિઝર્વેટિવ નથી, એટલે ઘાણીની તારીખથી 9 મહિના સારું રહે છે.
દરેક ડબ્બા પર ઘાણીની તારીખ અને બેચ નંબર છાપેલા હોય છે. FSSAI લાઇસન્સ નંબર: 10726010000030. ભૂરસની ઘાણીની પૂરી પ્રક્રિયા ફોટા સાથે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
નામમાં હા, રીતમાં જરૂરી નહીં. કાચી ઘાણી એટલે બહારથી ગરમી આપ્યા વગર પીલેલું તેલ. લાકડાની ઘાણીમાં તાપમાન 35°C ની નીચે રહે છે, જ્યારે સ્ટીલના એક્સપેલરમાં 90°C ની ઉપર જાય, તોય એવા તેલ પર પણ "કાચી ઘાણી" લખેલું મળે. એટલે ઘાણી લાકડાની છે કે સ્ટીલની એ પૂછી લેવું.
કારણ કે એમાંથી કંઈ કાઢી નાખવામાં આવ્યું નથી. કાંપમાં ફોસ્ફોલિપિડ, કુદરતી મીણ અને સીંગદાણાના ખનિજ તત્વો હોય છે. રિફાઈન્ડ તેલ ચોખ્ખું દેખાય છે કારણ કે રસાયણોએ આ બધું કાઢી નાખ્યું હોય છે. રેડતા પહેલાં ડબ્બો હળવેથી હલાવી લો.
પ્રિઝર્વેટિવ વગરનું ઘાણીનું તેલ રિફાઈન્ડ તેલ જેટલું લાંબું ટકતું નથી. ભૂરસ ઘાણીની તારીખથી 9 મહિના સારું રહે છે. ડબ્બો બંધ રાખો, ઠંડી અને સૂકી જગ્યાએ, સીધા તડકાથી દૂર.
ભૂરસના 5 લિટર અને 15 લિટરના ડબ્બા bhurasa.in પર મળે છે, આખા ભારતમાં ડિલિવરી સાથે (શિપિંગ પિનકોડ અને વજન મુજબ ચેકઆઉટ પર ઉમેરાય). ગુજરાતમાં કેશ ઓન ડિલિવરી ઉપલબ્ધ છે. સ્ટોક પૂરો હોય ત્યારે નવી ઘાણી માટે નામ નોંધાવી શકાય છે, અને ડબ્બા તૈયાર થતાં જ અમે જાણ કરીએ છીએ.
જામનગરનું લાકડાની ઘાણીનું શુદ્ધ સીંગતેલ
હાલ બધા ડબ્બા વેચાઈ ગયા છે — નવી મગફળીની પહેલી ઘાણી થાય ત્યાં સુધી. કાઠિયાવાડી G20 મગફળી, અલિયાબાડાની લાકડાની ઘાણી, 35°C ની નીચે. 5 અને 15 લિટરના ડબ્બા.